Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında imzalanan ve bölgesel jeopolitikte yeni bir dönemin kapısını aralayan tarihi “Mekke Anlaşması”, onaylanmak üzere Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Genel Kurulu gündemine geliyor. Anlaşma metni; egemenlik, toprak bütünlüğü ve Birleşmiş Milletler Şartı’nın 51. maddesi temelinde taraflara müşterek savunma, ileri askeri teknoloji ve stratejik sanayi ortaklığı yüklüyor.
TBMM Dışişleri Komisyonu’ndan geçerek Genel Kurul sevk edilen kanun teklifi, üç kardeş ülkeyi “Çekirdek Taraflar” olarak nitelendiriyor. Bölgesel istikrarı tesis etmeyi ve savunma kapasitelerini birleştirmeyi amaçlayan anlaşmanın Genel Kurul’da geniş bir uzlaşıyla kabul edilmesi bekleniyor.
Kritik Madde 2: “Birimize Yapılan Saldırı Hepimize Yapılmıştır”
Mekke Anlaşması’nın omurgasını oluşturan 2. Maddeye göre; akit ülkelerden herhangi birine yönelik dış kaynaklı bir silahlı saldırı veya askeri saldırganlık eylemi, tüm taraflara yöneltilmiş bir tecavüz olarak değerlendirilecek.
- Meşru Müdafaa Şemsiyesi: BM Şartı’nın 51. maddesindeki meşru müdafaa hakkı çerçevesinde, saldırıya uğrayan ülkeye mevcut tüm askeri ve lojistik imkânlarla derhal karşılıklı yardım sağlanacak.
- Otomatik Değil, Oydaşma Şartı: Anlaşma, kontrolsüz bir çatışma sarmalını engellemek için askeri desteği otomatik ve şartsız bırakmıyor. Yardım için öncelikle saldırıya uğrayan ülkenin resmi talepte bulunması ve üç ülkenin objektif değerlendirmesi sonucunda oy birliği (oydaşma) ile karar verilmesi gerekiyor.
- Anayasa Madde 92 Güvencesi: Türk Silahlı Kuvvetleri’nin yurtdışına gönderilmesi kararı, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 92. maddesi kapsamında TBMM iznine tabi olmaya devam edecek.
Savunma Sanayiinde Derin Ortaklık ve Ortak Üretim
Anlaşma, salt askeri bir ittifakın ötesine geçerek savunma sanayiinde kapsamlı bir entegrasyonu zorunlu kılıyor:
- Ortak Üretim ve Ar-Ge: İleri teknoloji gerektiren alanlarda, insansız hava/kara araçları, mühimmat ve radar sistemlerinde ortak inovasyon projeleri yürütülecek.
- Lojistik Destek Mekanizması: Barışta, krizde ve olağanüstü hallerde mühimmat, silah, yakıt ve yedek parça ikmalini kapsayan ortak bir tedarik ağı kurulacak.
- İstihbarat Paylaşımı: Terörle mücadele ve bölgesel güvenlik tehditlerine karşı mutabık kalınan güvenli hatlar üzerinden anlık istihbarat akışı sağlanacak.
Daimi Sekretarya ve Kurumsal Yapı
İttifakın kurumsal yönetimi için Dışişleri Bakanları, Savunma Bakanları ve Genelkurmay Başkanlarından oluşan “Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi” oluşturulacak. Komite yılda en az iki kez dönüşümlü olarak toplanacak; devlet başkanları ise yılda bir kez zirvede buluşacak.
Daimi sekretaryaya Suudi Arabistan ev sahipliği yapacak. Sekretaryaya 3 yıllık süreyle dönüşümlü bir Genel Sekreter başkanlık edecek ve anlaşmanın yürürlüğe girmesiyle ilk Genel Sekreter Pakistan vatandaşı olacak.
10 Yıl Ayrılma Yasağı ve Süresiz Geçerlilik
Anlaşma onay belgelerinin sekretaryaya tevdi edilmesinin ardından süresiz olarak yürürlüğe girecek. Metin uyarınca taraflar ilk 10 yıl boyunca anlaşmadan tek taraflı ayrılamayacak; 10 yılın hitamında ise 3 ay önceden yazılı bildirimde bulunarak çekilme hakkını kullanabilecek. İttifaka yeni üyelerin kabulü ise yalnızca kurucu çekirdek tarafların oy birliğiyle mümkün olacak.
